Creativiteit wordt vaak gezien als iets magisch: een plots idee, een ingeving of een moment van flow. Toch is creativiteit geen toevalstreffer. Achter elk schilderij, elke tekening of creatieve uiting schuilt een creatief proces. Dit proces verloopt zelden lineair en laat zich niet altijd vangen in vaste stappen. Vanuit een holistische visie is het creatieve proces een samenspel van denken, voelen, ervaren en doen. Zeker binnen creatief werken, en in het moederschap, kan dit proces een spiegel zijn van wat er innerlijk leeft. In dit artikel duiken we dieper in de vraag: wat is het creatieve proces, hoe verloopt het, en waarom is het zo’n waardevol onderdeel van persoonlijke en creatieve ontwikkeling?
Wat is het creatieve proces?
Het creatieve proces is de weg die je aflegt van een eerste impuls of innerlijke beweging naar een tastbare vorm van expressie. Dat kan een schilderij zijn, een tekening, een mandala of een ander creatief werk, maar ook een idee of inzicht. Dit proces begint vaak onzichtbaar: in gedachten, emoties, beelden of lichamelijke sensaties. Vanuit een holistisch perspectief is creativiteit niet alleen iets van het hoofd, maar van het hele mens-zijn. Je lichaam, je emoties, je levensfase en zelfs je energie spelen een rol in hoe en wat je creëert.
Creatieve processen verschillen per persoon én per medium. Wat bij de één ontstaat vanuit rust en meditatie, komt bij de ander voort uit emotie, spel of experiment.
De 4 fasen van het creatieve proces
Hoewel creativiteit vrij en persoonlijk is, worden er vaak vier globale fasen onderscheiden binnen het creatieve proces. Deze fasen zijn geen vast stappenplan, maar eerder herkenbare bewegingen die elkaar kunnen overlappen of herhalen.
De eerste fase is de voorbereiding, waarin je inspiratie verzamelt. Dat kan bewust zijn, door te lezen, kijken of oefenen, maar ook onbewust, doordat ervaringen en gevoelens zich opstapelen. Daarna volgt de incubatiefase, waarin het idee lijkt te sudderen. Soms gebeurt er ogenschijnlijk niets, terwijl er onder de oppervlakte veel in beweging is.
De derde fase is het moment van inzicht of inspiratie: het idee, beeld of gevoel dient zich aan en wil vorm krijgen. Tot slot is er de uitwerkingsfase, waarin je daadwerkelijk gaat maken, experimenteren, bijstellen en afronden. Juist in deze fase komen vaak twijfels, ‘fouten’ en nieuwe inzichten naar boven, allemaal waardevolle onderdelen van het creatieve proces.
Creatieve processen zijn niet allemaal hetzelfde
Niet elk creatief proces verloopt identiek. Sommige creatieve processen zijn intuïtief en speels, andere verhalend of doelgericht. Bij vrij en meditatief werken, zoals mandala tekenen of dot painting, ontstaat het werk vaak al doende. Het proces zelf is leidend, het resultaat ondergeschikt. Bij figuratief of thematisch werk, zoals het schilderen van een Dikke Dame, kan het proces juist beginnen bij een gevoel, een verhaal of een boodschap die je wilt overbrengen.
Vanuit creatief en holistisch werken gezien is geen enkel proces ‘juist’ of ‘beter’. Elk creatief proces weerspiegelt wat er op dat moment in jou leeft.
Het creatieve proces vanuit een holistisch perspectief
Holistisch gezien is creativiteit verbonden met zelfexpressie, verwerking en bewustwording. Wat je maakt, of juist niet kunt maken, zegt vaak iets over je innerlijke wereld. Daarom wordt het creatieve proces ook veel gebruikt binnen creatieve therapie. Niet om iets moois te maken, maar om te ontdekken, te voelen en te begrijpen.
Creativiteit kan helpen bij het reguleren van emoties, het loslaten van spanning en het versterken van zelfvertrouwen. In verschillende levensfases, zoals het moederschap, verandert het creatieve proces vaak mee. Tijd, energie en identiteit verschuiven, en dat zie je terug in hoe en wat je creëert. Juist dan kan creatief werken een zachte manier zijn om weer verbinding te maken met jezelf.
Mijn persoonlijke kijk op het creatieve proces
Mijn creatieve proces hangt sterk samen met het medium dat ik kies. Wanneer ik een mandala maak, begint het vaak heel eenvoudig: ik kies kleuren die op dat moment bij mij passen, zet een eerste stip in het midden en laat het werk zich ontvouwen. Er is geen vast plan, alleen volgen.
Bij het schilderen van een Dikke Dame werkt het anders. Dan start ik vanuit een gevoel, een verhaal of een bepaalde energie die ik wil overbrengen. De vormen en kleuren dienen zich later pas aan. Soms ontstaat inspiratie vanuit emoties of gedachten, en soms juist vanuit nieuwsgierigheid naar een techniek of materiaal. Dan ga ik spelen, onderzoeken en volgen, en ontstaan er vanzelf meerdere werken binnen dezelfde vorm.
Voor mij is het creatieve proces geen vast stappenplan, maar een levende beweging die me steeds iets nieuws laat zien, over mijn werk én over mezelf.
Conclusie
Het creatieve proces is veel meer dan het maken van een kunstwerk. Het is een innerlijke reis waarin hoofd, hart en handen samenwerken. Of je nu creatief werkt vanuit ontspanning, expressie of persoonlijke ontwikkeling: jouw proces is uniek en mag meebewegen met jouw leven, energie en fase van het moederschap. Door het creatieve proces te omarmen, ontstaat ruimte voor groei, inzicht en verbinding, met jezelf en met wat er van binnen leeft.
🔍 Veelgestelde vragen beantwoord:
- Wat is een creatief proces?
Het creatieve proces is de weg van inspiratie of innerlijke impuls naar een vorm van expressie, zoals tekenen, schilderen of andere creatieve uitingen. - Wat zijn creatieve processen?
Creatieve processen zijn de verschillende manieren waarop creativiteit tot stand komt. Ze verschillen per persoon, medium en situatie en kunnen intuïtief, gestructureerd of verhalend zijn. - Wat zijn de 4 fasen van het creatieve proces?
Vaak worden voorbereiding, incubatie, inzicht en uitwerking genoemd als vier globale fasen binnen het creatieve proces. - Wat zijn de 4 creatieve processen?
Deze term wordt soms gebruikt om dezelfde vier fasen aan te duiden, maar benadrukt dat creativiteit uit meerdere dynamische processen bestaat die elkaar beïnvloeden.
